رشيد الدّين فضل اللّه در نگارش تاريخ بنى اسرائيل ، به گمان من از آشنايى خود با كتاب آسمانى تورات سود جسته است ، زيرا وى در دودمانى يهودى پرورش يافته بوده است ، و « نياى وى موّفق الدّولهء اسراييلى همدانى ، و برادر موفق الدّوله از دوستان و ياران نزديك خواجه نصير الدّين طوسى بودند كه به اسماعيليان پيوسته بودند و با خواجه نصير الدّين در دژهاى اسماعيليان مىزيستند . پس از تسليم اسماعيليان در برابر هولاگو خان ( 654 ه ) هر سه به دستگاه هولاگو پيوستند . » « 1 » بانوى دانشمند چينى دكتر وانگ اى دان در حاشيهء خود بدرستى مىنگارد : « لازمهء حضور در دژهاى اسماعيليان گروش به مذهب اسماعيلى نبوده است ، ممكن است موفّق الدّوله و برادر او فقط به‌عنوان پزشك در خدمت اسماعيليه بوده‌اند ، رك : لويس ، برنارد : تاريخ اسماعيليان ، صص 245 - 246 ؛ همو : بنيادهاى كيش اسماعيليان ، ص 135 . » و سپس ايشان مىافزايند : « دوران پويا و بارور زندگانى ابو الخير ، پدر فضل اللّه ، مقارن با استقرار حكومت ايلخانان مغول در ايران بود . شيوهء آسانگيرى و تساهل دينى مغولان ، همچنين برافتادن خلافت عبّاسى كه بيشتر از نظارت بر امور كشوردارى و سياسى به مراقبت در اجراى احكام اسلامى و شرعى اهتمام داشت ، سبب گرديد كه در آن زمان گروه‌هاى تازه‌اى از شايستگان غير مسلمان يا نومسلمان از يهودى و مسيحى به ديوان و دربار راه يابند ، به خدمات مهمّ دولتى گماشته شوند و به مقامات بلند برسند . سعد الدّوله ( قتل 690 ه ) وزير ارغون ، ايلخان بودايى مذهب مغول ، كه كار خود را در دربار با سمت پزشك خاصّ خان مغول آغاز كرده بود ، نخستين شخصى يهودىنژاد بود كه به مقام وزارت رسيد ، و راه را براى

--> ( 1 ) . جامع التّواريخ ( تاريخ چين ) ، ص 6 .